Het geel bij duiven is een besmettelijke leverziekte die veroorzaakt wordt door een parasiet, en die in korte tijd dodelijk kan zijn. De ziekte staat ook wel bekend als histomonose of “blackhead”, maar bij duiven spreekt men in de volksmond bijna altijd van “het geel”. De naam verwijst naar de gele kleur van de aangetaste lever, die je ziet bij sectie. In december 2022 en januari 2023 onderzocht het Dutch Wildlife Health Centre (DWHC) acht dode duiven die aan het geel waren gestorven: één holenduif, één Turkse tortel en zes houtduiven. Dat laat zien dat het geel niet alleen bij postduiven voorkomt, maar ook bij wilde duivensoorten.
Wat veroorzaakt het geel bij duiven?
Het geel wordt veroorzaakt door de eencellige parasiet Histomonas meleagridis. Deze parasiet tast vooral de lever en de blindedarm aan. Bij duiven verloopt de infectie vaak snel en hevig. De parasiet verspreidt zich via de uitwerpselen van besmette vogels, of via wormen (met name de blindedarmworm Heterakis gallinarum) die de parasiet in zich dragen. Duiven die granen of zaden oppikken van de grond, kunnen zo besmet raken zonder direct contact met een zieke vogel.
De ziekte is het bekendst van kippen en kalkoenen, maar duiven zijn ook gevoelig. Bij kalkoenen is ze al lang beruchter dan bij kippen, omdat kalkoenen er sneller aan sterven. Bij duiven leek het probleem lang minder groot, maar meldingen van wilde en gehouden duiven laten zien dat het geel ook in deze groep serieuze schade kan aanrichten.
Hoe herken je het geel bij duiven?
Een besmette duif wordt sloom en lusteloos. De vogel eet slecht, heeft een opgepluimd verenkleed en zit vaak op de grond of laag op een tak. De ontlasting kan geel of groenachtig zijn, vandaar de naam. Het dier verliest snel gewicht en gaat er zichtbaar slecht aan toe. Jonge duiven zijn gevoeliger dan volwassen exemplaren en kunnen binnen enkele dagen sterven na het optreden van de eerste symptomen.
Bij sectie is het beeld duidelijk: de lever is vergroot, heeft een donkere of gelige kleur en vertoont ronde, necrotische vlekken. De blindedarm is vaak verdikt en gevuld met een kaasachtige massa. Dit patroon is voor een dierenarts of onderzoeker herkenbaar, maar op het oog van buiten is het geel moeilijk te onderscheiden van andere infectieziekten zoals ornithose of salmonella.
Hoe verspreidt het geel zich onder duiven?
Besmetting verloopt bijna altijd via de fecaal-orale route: een duif eet voedsel of water dat vervuild is met uitwerpselen van een zieke vogel. In duiventillen, volières of op plaatsen waar veel duiven samenkomen, kan de ziekte snel door een koppel gaan. De blindedarmworm speelt een belangrijke rol als tussengastheer: de parasiet kan in de eieren van die worm overleven, wat de ziekte moeilijker te bestrijden maakt.
Bij wilde duiven in parken of stadsbossen gebeurt besmetting vaak op dezelfde plek waar wordt gevoerd. Zodra één vogel de parasiet uitscheidt, raken anderen blootgesteld. Dit verklaart waarom uitbraken soms in clusters optreden op een beperkte locatie.
Wat kun je doen bij een vermoeden van het geel?
Bij gehouden duiven geldt: isoleer de zieke vogel direct van de rest van het koppel. Ruim de verblijfplaats grondig op en verwijder oude mest, want de parasiet kan buiten een gastheer een beperkte tijd overleven in vochtig milieu. Laat een dierenarts de vogel onderzoeken. Er bestaan middelen die histomonose kunnen behandelen, al is de beschikbaarheid ervan in Nederland beperkt en aan regelgeving gebonden.
Bij dode wilde duiven die je in de tuin of op straat vindt, is het verstandig de vogel niet met blote handen aan te pakken. Gebruik handschoenen of een plastic zak. Als je meerdere dode vogels op dezelfde plek vindt, kun je melding doen bij het DWHC, dat wilde dieren onderzoekt op infectieziekten. Zo draag je bij aan het in beeld houden van uitbraken.
Preventie is bij het geel minstens zo belangrijk als behandeling. Houd de drinkbakken en voederbakken schoon, vermijd contact tussen duiven en kippens of kalkoenen, en let op regelmatige ontworming van gehouden duiven om de rol van de blindedarmworm te beperken.
Het geel bij duiven vraagt om snelle herkenning en actie. Zie je een slome duif met gele of groene ontlasting die snel afvalt, overleg dan zo snel mogelijk met een dierenarts die bekend is met duivenziekten. Hoe eerder de diagnose, hoe groter de kans dat je de vogel en de rest van het koppel kunt redden.
