Duiven zijn een van de meest herkenbare vogels van Nederland. Ze horen bij de vogelfamilie Columbidae en leven zowel in de stad als op het platteland. In Nederland kom je vijf soorten duiven regelmatig tegen, elk met een eigen uiterlijk en gedrag. Of je nu een duif in je tuin ziet of langs een stadsplein loopt: na dit artikel herken je ze direct.
De vijf duiven vogels die in Nederland leven
Vogelbescherming Nederland onderscheidt vijf soorten duiven die hier inheems zijn of zich blijvend hebben gevestigd. Dat zijn de houtduif, de holenduif, de stadsduif, de turkse tortel en de zomertortel. Elk van deze duivensoorten heeft kenmerken die je helpen ze uit elkaar te houden.
- Houtduif: De grootste duif van Nederland. Je herkent hem aan zijn roze-grijze borst, witte vlekken aan de zijkanten van de nek en witte banden op de vleugels. Hij is bijna overal te vinden, van stadsparkjes tot bossen.
- Holenduif: Kleiner dan de houtduif en zonder witte nekvlek. De holenduif heeft een blauwe kleur, met groene glans op de nek. Hij broedt graag in boomholtes of oude gebouwen.
- Stadsduif: Dit is de bekende duif van het stadsplein. Stadsduiven zijn nakomelingen van verwilderde postduiven en hebben een enorme kleurvariatie, van wit tot bijna zwart. Ze leven in grote groepen in steden.
- Turkse tortel: Een slanke, beige-roze duif met een smalle zwarte ring in de nek. Deze soort breidde zich in de twintigste eeuw razendsnel uit vanuit Klein-Azië richting West-Europa en is nu in heel Nederland te vinden.
- Zomertortel: De kleinste en zeldzaamste van de vijf. Hij heeft een roodbruin gevlekt verenkleed en een gestreepte nekvlek. De zomertortel is een trekvogel en overwintert in Afrika. Door het verlies van zijn leefgebied staat deze soort sterk onder druk.
Hoe herken je een duif?
Duiven onderscheiden zich van andere vogels door hun gedrongen lichaam, kleine kop en korte snavel met een opvallend vlezige wasachtige huid aan de basis (de “wax”). Ze lopen op de grond met een typisch knik-kopbewegend loopje. De meeste soorten maken een kenmerkend koerend geluid. Bij het opstijgen klapwieken ze luid, wat dient als waarschuwingssignaal naar soortgenoten.
Een makkelijke truc om de houtduif te herkennen: hij heeft grote witte vlekken aan de zijkanten van de nek. De turkse tortel heeft juist een smalle zwarte halve ring. De stadsduif heeft die nekvlekken helemaal niet en is de meest kleurgevarieerde van alle vijf.
Wat eten duiven vogels?
Duiven zijn overwegend zaadeters. Ze zoeken hun voedsel op de grond en eten graszaden, graanresten en bessen. Stadsduiven zijn minder kieskeurig en eten ook broodkruimels en etensresten die mensen laten vallen. Dat maakt ze zo succesvol in stedelijk gebied. De zomertortel heeft een duidelijke voorkeur voor kleine zaden van akkerkruiden. Het verdwijnen van die planten door intensief landgebruik is een van de redenen waarom zijn populatie in Nederland krimpt.
Broeden en voortplanting
Duiven bouwen een vrij eenvoudig nest van takjes, op een tak, in een holte of op een gebouwrand. Ze leggen bijna altijd twee eieren. Opvallend is dat beide ouders afwisselend broeden. Na het uitkomen voeden ze de kuikens de eerste dagen met “duivenmelk”, een vetrijke vloeistof die ze aanmaken in hun krop. Dit is uniek voor duiven en tortels binnen de vogelwereld.
Houtduiven kunnen meerdere broedselronden per jaar hebben, soms van april tot diep in het najaar. Dat verklaart waarom de houtduif zo’n talrijke soort is in Nederland.
Duiven in de stad: handig of overlast?
Stadsduiven leven in nauw contact met mensen en dat zorgt soms voor problemen. Uitwerpselen beschadigen gebouwen en kunnen hygiëneproblemen veroorzaken. Veel gemeenten voeren actief beleid om de populatie te beheersen, bijvoorbeeld via geboortebeperkende maatregelen in duivenhokken of door voeren te verbieden. Tegelijk zijn duiven een vertrouwd beeld in steden en voor veel mensen een welkome aanwezigheid op een marktplein of in een park. Voeren wordt afgeraden: het vergroot de populatie en maakt duiven afhankelijk van mensen.
Zijn alle duivensoorten beschermd?
In Nederland zijn alle in het wild levende vogels beschermd onder de Wet natuurbescherming. Dat geldt ook voor duiven, inclusief de stadsduif. Je mag nesten, eieren of vogels niet zomaar verstoren of verwijderen zonder ontheffing. Gemeenten en bedrijven die overlast willen aanpakken, hebben daarvoor een officiële ontheffing nodig van de provincie.
Wie goed om zich heen kijkt, ontdekt dat duiven in Nederland lang niet zo eentonig zijn als ze op het eerste gezicht lijken. Van de zeldzame zomertortel tot de alomtegenwoordige houtduif: elke soort heeft zijn eigen verhaal, gedrag en plek in het Nederlandse landschap.
