Rattengif is gevaarlijk voor steenmarters, ook al eten ze het gif zelf niet direct. Steenmarters komen in contact met gif via de knaagdieren die ze jagen en opeten. Dit heet secundaire vergiftiging, en het is een serieus risico voor deze beschermde roofdieren.
Hoe raakt een steenmarter vergiftigd door rattengif?
Een steenmarter eet rattengif niet uit een lokaaskistje. Dat is niet hoe het misgaat. Het probleem zit in de prooidieren: ratten en muizen die wél gif binnenkrijgen, stapelen dat gif op in hun lichaam. Wanneer een steenmarter zo’n vergiftigde muis of rat opeet, krijgt hij al dat gif in één keer binnen. Dit wordt secundaire of indirecte vergiftiging genoemd.
Steenmarters eten meerdere knaagdieren per dag. Elke vergiftigde muis of rat voegt een extra dosis gif toe. Na verloop van tijd hoopt het rattengif zich op in het lichaam van de marter, met dodelijke gevolgen. Onderzoek van Natuurpunt toonde al in 2015 aan dat bunzings en steenmarters structureel resten van rattengif in hun lichaam dragen, opgebouwd via precies dit mechanisme.
Welk rattengif is het gevaarlijkst voor steenmarters?
De meest gebruikte middelen voor rattenbestrijding zijn anticoagulantia. Dat zijn gifstoffen die de bloedstolling verhinderen. Dieren die hieraan blootstaan, bloeden intern dood. Wat deze middelen extra gevaarlijk maakt voor roofdieren als de steenmarter, is dat ze lang actief blijven in het lichaam van de prooi. Zelfs dagen na de vergiftiging bevat een dode rat nog steeds een dodelijke hoeveelheid gif.
Moderne anticoagulantia, zoals brodifacoum en bromadiolon, zijn zogeheten tweede-generatie middelen. Ze zijn krachtiger en blijven langer in de weefsels zitten dan oudere varianten. Dat maakt ze extra risicovol voor dieren die hoog in de voedselketen zitten, zoals steenmarters, bunzings, buizerds en uilen.
Steenmarter en rattengif: hoe groot is het risico in de praktijk?
Steenmarters leven dicht bij mensen, in tuinen, schuren en zolders. Dat is precies de plek waar rattengif het vaakst wordt gebruikt. Wie een rattenplaag bestrijdt met gif in de buurt van zijn huis, creëert daarmee ook een risico voor de steenmarters die in de omgeving leven. De kans op indirect contact met het gif is in bebouwde gebieden groot.
Biologen en natuurorganisaties spreken van een structureel probleem. Niet één vergiftigd knaagdier maakt een steenmarter ziek, maar de opeenstapeling over weken en maanden sloopt het immuunsysteem, beschadigt organen en maakt het dier uiteindelijk ziek of dood. De dieren zijn wettelijk beschermd, maar die bescherming helpt weinig als ze indirect sterven door middelen die legaal in de handel zijn.
Wat kun je doen in plaats van rattengif gebruiken?
Als je een rattenprobleem wilt aanpakken zonder steenmarters en andere roofdieren te schaden, zijn er alternatieven. Klemmen die ratten levend of dodelijk vangen zonder gif zijn een goede optie. Ze doden de rat zonder gif in de voedselketen te brengen. Daarnaast helpt het om de omgeving minder aantrekkelijk te maken voor ratten: compostbakken goed afsluiten, geen voedselresten in de tuin laten liggen en gaten in gebouwen dichten.
Wil je toch chemische middelen inzetten, overleg dan met een erkende ongediertebestrijder. Professionele bestrijders werken met plaatsingsprotocollen die de kans op secundaire vergiftiging verkleinen, bijvoorbeeld door afgesloten lokaaskistjes te gebruiken die roofdieren buiten houden en vergiftigde knaagdieren zo snel mogelijk te verwijderen.
Steenmarters zijn handige jagers en houden zelf ook de rattenpopulatie in balans. Wie rattengif gebruikt in een gebied waar steenmarters leven, haalt dus een van de meest effectieve, gratis oplossingen voor zijn rattenprobleem weg. Dat is een reden te meer om kritisch te kijken naar het gebruik van gif, ook als het wettelijk is toegestaan.
