De steenmarter (Martes foina) is een klein roofdier dat in heel Nederland voorkomt en behoort tot de familie van de marterachtigen (Mustelidae). Hij staat ook wel bekend als fluwijn en lijkt sterk op zijn neef, de boommarter. Toch zijn er genoeg verschillen die de steenmarter tot een apart en fascinerend dier maken.
Hoe ziet de steenmarter eruit?
De steenmarter heeft een slank, lenig lichaam met korte pootjes en een lange, pluizige staart. De vacht is grijsbruin tot bruinachtig van kleur. Het meest opvallende kenmerk is de witte keelvlek, die bij de steenmarter gesplitst is in twee delen die doorlopen naar de voorpoten. Dat is meteen het grootste verschil met de boommarter, die een egaal gele of oranje keelvlek heeft.
Een volwassen steenmarter weegt gemiddeld tussen de 1,5 en 2,5 kilogram. De kop-romplengte ligt gewoonlijk tussen de 40 en 55 centimeter, met daar nog eens een staart van zo’n 20 tot 30 centimeter bij. Mannetjes zijn iets groter dan vrouwtjes.
Waar leeft de steenmarter?
In tegenstelling tot de boommarter, die het liefst in bossen leeft, heeft de steenmarter een voorkeur voor bebouwde omgevingen. Je vindt hem regelmatig in dorpen, steden en op boerenerven. Hij nestelt graag in spouwmuren, onder dakpannen, in schuren of op zolders. Dat maakt hem voor veel mensen een bekende, maar niet altijd welkome gast.
In het wild kiest de steenmarter voor rotsachtige gebieden, steenhopen en ruïnes. De naam “steenmarter” verwijst dan ook rechtstreeks naar zijn voorkeur voor stenen ondergrond en menselijke bouwwerken. Door de uitbreiding van steden en dorpen heeft hij zijn leefgebied de afgelopen decennia flink vergroot.
Wat eet de steenmarter?
De steenmarter is een opportunist als het om voedsel gaat. Hij eet wat hij tegenkomt en aankan. Zijn menu bestaat uit:
- Kleine zoogdieren zoals muizen en konijnen
- Vogels en vogeleieren
- Insecten en wormen
- Fruit, bessen en noten
- Kikkers en andere amfibieën
In de buurt van mensen pikt de steenmarter ook graag mee van wat er in tuinen of op erven te vinden is. Zijn brede dieet maakt hem zeer aanpasbaar en is een van de redenen waarom hij zo goed gedijt naast de mens.
Voortplanting en levenscyclus van de steenmarter
Steenmarters paren in de zomer, maar door een bijzonder biologisch mechanisme, de kiemontwikkelingsrust, worden de jongen pas in het voorjaar van het volgende jaar geboren. Dat is meestal rond april of mei. Een worp bestaat doorgaans uit twee tot vijf jongen.
De jongen zijn bij de geboorte blind en hulpeloos. Na ongeveer vijf à zes weken openen ze hun ogen. Ze blijven de eerste maanden bij de moeder en worden rond de herfst zelfstandig. Steenmarters leven in het wild gemiddeld drie tot vijf jaar; in gevangenschap kunnen ze aanzienlijk ouder worden.
De steenmarter en auto’s: een bekende ergernis
Veel automobilisten kennen de steenmarter vanwege een heel concrete reden: schade aan auto’s. Steenmarters bijten graag in rubber en kunststof onderdelen onder de motorkap, zoals koelwaterslangen, kabels en isolatiemateriaal. Ze doen dit vermoedelijk om hun territorium af te bakenen of uit nieuwsgierigheid. De schade kan flink oplopen.
Er zijn verschillende manieren om je auto te beschermen. Sommige mensen plaatsen een gaasnet of speciale ondervloer onder de auto. Er zijn ook elektrische schrikdraadsystemen en ultrasone apparaten op de markt die steenmarters op afstand houden. Geen van deze methoden biedt een absolute garantie, maar combinaties van meerdere middelen werken het best.
Is de steenmarter beschermd?
In Nederland staat de steenmarter op de lijst van beschermde inheemse diersoorten. Dat betekent dat je hem niet zomaar mag vangen, doden of zijn verblijfplaats verstoren zonder ontheffing. Wie overlast ervaart van een steenmarter in huis, doet er goed aan contact op te nemen met een erkend faunabeheerder of de gemeente. Zelf ingrijpen is wettelijk niet toegestaan.
De populatie van de steenmarter in Nederland is de afgelopen decennia gegroeid, mede doordat hij nauwelijks natuurlijke vijanden heeft in bebouwde gebieden. Roofvogels als de buizerd en de havik vormen een bedreiging voor jonge dieren, maar volwassen steenmarters ontlopen dit risico grotendeels door hun nachtelijke leefstijl.
Steenmarter versus boommarter: de belangrijkste verschillen
| Kenmerk | Steenmarter | Boommarter |
|---|---|---|
| Keelvlek | Wit, gesplitst | Geel-oranje, egaal |
| Leefomgeving | Bebouwing, rotsgebied | Bos |
| Voetzolen | Nagenoeg kaal | Behaard |
| Voorkomen in NL | Wijdverbreid | Vooral in bossen |
Veelgestelde vragen over de steenmarter
Hoe weet ik of er een steenmarter in mijn huis zit? De meest herkenbare tekenen zijn schrabgeluiden in de nacht, uitwerpselen op de zolder of in de spouwmuur, en een scherpe, muffe geur. Steenmarters zijn nachtactief, dus je hoort ze vaker dan je ze ziet.
Is de steenmarter gevaarlijk voor mensen? Nee, steenmarters mijden mensen zo veel mogelijk. Ze bijten alleen als ze zich bedreigd voelen en geen ontsnappingsmogelijkheid zien. Normaal contact leidt zelden tot agressie.
Mag ik een steenmarter vangen? Nee, zonder ontheffing is dat verboden. Schakel altijd een erkende faunabeheerder in als je de dieren wilt laten verplaatsen.
De steenmarter is een aanpasbaar en intelligent dier dat prima naast mensen leeft, ook al leidt dat soms tot frictie. Wie zijn gewoonten kent, kan overlast beperken en tegelijk waarderen wat voor bijzonder beest er in de buurt rondloopt.
