De gemeenteraad is het hoogste bestuursorgaan van een gemeente. De raad bepaalt wat er in jouw gemeente gebeurt en controleert of het college van burgemeester en wethouders dat ook goed uitvoert. Kortom: wat doet de gemeenteraad? Zij sturen het lokale beleid aan en spreken namens de inwoners.
De drie hoofdtaken van de gemeenteraad
De gemeenteraad heeft drie grote taken. Die drie taken hangen nauw met elkaar samen en vormen samen de kern van het lokale bestuur.
De eerste taak is de kaderstellende rol. De raad bepaalt de grote lijnen van het beleid. Dat betekent: wat wil de gemeente bereiken op het gebied van wonen, verkeer, zorg, onderwijs en meer? De raad stelt hiervoor plannen en regels vast.
De tweede taak is de controlerende rol. De gemeenteraad houdt in de gaten of het college van burgemeester en wethouders het vastgestelde beleid ook echt uitvoert. Gaat iets mis of werkt iets niet? Dan kan de raad het college ter verantwoording roepen.
De derde taak is de volksvertegenwoordigende rol. Raadsleden zijn gekozen door de inwoners van de gemeente. Zij brengen de wensen, zorgen en ideeën van die inwoners in bij de raadsvergaderingen. Zo heeft iedere inwoner indirect een stem in het lokale beleid.
Waarover beslist de gemeenteraad precies?
De onderwerpen waarover de gemeenteraad beslissingen neemt, raken het dagelijks leven van veel mensen. Denk aan:
- Het bestemmingsplan: welk stuk grond mag bebouwd worden en wat mag er gebouwd worden?
- De gemeentebegroting: hoeveel geld gaat er naar welke voorzieningen?
- Lokale belastingen, zoals de ozb (onroerendezaakbelasting).
- Plannen rondom zorg, jeugdhulp en ondersteuning van inwoners.
- Verkeer en openbare ruimte, zoals nieuwe fietspaden of parkeerbeleid.
- Duurzaamheid en milieu, zoals plannen voor zonnepanelen of groen in de wijk.
De raad stelt bij al deze onderwerpen de kaders vast. Het college van burgemeester en wethouders voert de plannen daarna uit.
Wie zitten er in de gemeenteraad?
Raadsleden worden gekozen door de inwoners van de gemeente, tijdens de gemeenteraadsverkiezingen. Die vinden elke vier jaar plaats. Het aantal raadsleden verschilt per gemeente: een kleine gemeente heeft minder raadsleden dan een grote stad. De raadsleden komen uit verschillende politieke partijen en werken samen in fracties.
De burgemeester leidt de vergaderingen van de gemeenteraad, maar heeft zelf geen stemrecht in de raad. De burgemeester maakt deel uit van het college van burgemeester en wethouders, niet van de raad zelf.
Hoe werkt een gemeenteraadsvergadering?
De gemeenteraad vergadert regelmatig, meestal meerdere keren per maand. Tijdens zo’n vergadering bespreken de raadsleden voorstellen, stellen ze vragen aan het college en stemmen ze over besluiten. Inwoners mogen deze vergaderingen bijwonen. In veel gemeenten kun je als inwoner ook zelf het woord nemen, dit heet inspreken.
Veel raadswerk gebeurt ook buiten de officiële vergadering. Raadsleden overleggen in commissies, spreken met inwoners en bereiden voorstellen voor. Dat maakt het raadswerk tijdrovend, terwijl de meeste raadsleden dit naast een gewone baan doen.
Wat is het verschil tussen de gemeenteraad en het college van B en W?
Dit verschil zorgt regelmatig voor verwarring. De gemeenteraad bepaalt het beleid en controleert. Het college van burgemeester en wethouders voert het beleid uit. Vergelijk het met een bedrijf: de raad is als de aandeelhoudersvergadering die de grote lijnen bepaalt, het college is het dagelijkse bestuur dat de plannen uitvoert.
De wethouders worden benoemd door de gemeenteraad. Als de raad het vertrouwen in een wethouder verliest, kan de raad die wethouder naar huis sturen. Zo behoudt de raad zijn controlerende macht.
Zo kun jij de gemeenteraad volgen of beïnvloeden
Als inwoner heb je meer invloed dan je misschien denkt. Er zijn een paar concrete manieren:
- Bezoek een raadsvergadering. Die zijn openbaar en vaak ook online te volgen via de website van jouw gemeente.
- Spreek in tijdens een vergadering. Veel gemeenten bieden inwoners de kans om kort hun mening te geven over een onderwerp dat op de agenda staat.
- Neem contact op met een raadslid van jouw partij of een raadslid dat zich bezighoudt met jouw onderwerp.
- Stem tijdens de gemeenteraadsverkiezingen. Dat is de meest directe manier om invloed uit te oefenen op de samenstelling van de raad.
De gemeenteraad staat dichter bij je dan je denkt
Veel mensen denken bij politiek aan Den Haag, maar de gemeenteraad gaat over de dingen die je dagelijks ziet en gebruikt: de straat voor je deur, de zorg in jouw buurt, de bouw van nieuwe woningen. De raad is het orgaan dat namens jou die beslissingen neemt en in de gaten houdt dat ze goed worden uitgevoerd. Hoe meer inwoners weten wat de gemeenteraad doet, hoe beter de lokale democratie werkt.
Veelgestelde vragen
Hoe vaak vergadert de gemeenteraad?
De gemeenteraad vergadert doorgaans meerdere keren per maand. Hoe vaak hangt af van de gemeente en de drukte op de agenda. Vergaderingen zijn openbaar en worden vaak ook online uitgezonden via de gemeentelijke website.
Kan ik als inwoner iets inbrengen bij de gemeenteraad?
Ja, als inwoner kun je inspreken tijdens een raadsvergadering of commissievergadering. Je kunt dan kort jouw mening of zorg delen over een onderwerp dat op de agenda staat. Je kunt ook rechtstreeks contact opnemen met een raadslid.
Wat is het verschil tussen een raadslid en een wethouder?
Een raadslid is gekozen door de inwoners en maakt deel uit van de gemeenteraad. Een wethouder maakt deel uit van het college van burgemeester en wethouders en voert het beleid uit. Raadsleden controleren de wethouders en kunnen hen ter verantwoording roepen.
Hoeveel raadsleden heeft een gemeente?
Het aantal raadsleden verschilt per gemeente en hangt af van het inwoneraantal. Kleine gemeenten hebben een kleinere raad dan grote steden. De wet bepaalt de minimale en maximale omvang per gemeente.
